Historia Świętochłowic

Jesteś tutaj: Strona główna »  Ważne adresy i telefony »  Historia »  historia_dzielnicy_lipiny

Lipiny

HISTORIA LIPIN

Lipiny to najmłodsza z miejscowości wchodzących w skład dzisiejszych Świętochłowic.
Pierwsza wzmianka o nich pojawiła się w 1802 roku w akcie sprzedaży dóbr rycerskich  Chropaczów wraz z folwarkiem „Lipina” hrabiemu Hesji – Jerzemu Karolowi.
Są dwie hipotezy dotyczące nazwy Lipin. Jedni wywodzą ją od nazwiska ekonoma Lipiny, który był swego czasu jedynym mieszkańcem tej okolicy, drudzy twierdzą, że to pochodna okolicznego krajobrazu, bogatego w drzewa lipowe.

W 1806 folwark liczący ok. 75 hektarów zmienił właściciela. Został nim Król Bawarii Maksymilian Józef Wittelsbach. 20 lat później tereny te odkupił hrabia Łazarz Henckel von Donnersmarck , by pozostawić je swojemu synowi Guido.

Ta częsta zmiana właścicieli spowodowana była dużą atrakcyjnością Lipin z punktu widzenia przemysłowców. Bogate złoża węgla zaczęto eksploatować w 1823r a dwa lata potem kopalnia „Król Saul” uzyskała prawa górnicze. Także w 1825r powstała huta cynku „Dawid”.

Kolejnymi zakładami były wybudowane w
1826r  Kopalnia „Quintoforo” 
1827r  Kopalnia  „Matylda”
1847r  Huta Cynku „Konstancja”
1853r  Huta Cynku „Gabor”

Rozwój przemysłu sprawił, że w połowie XIX w. Lipiny miały już  1151 mieszkańców.
Budowa kolejnych hut oraz otwieranie zaopatrujących ich w węgiel kopalń jeszcze bardziej stymulowały rozwój miejscowości. Powstał wielki kombinat noszący nazwę Silesia.
Do Lipin wciąż przybywali nowi pracownicy i osiedlali się tutaj.


Kopalnia Matylda

W 1860 powstała gmina żydowska.

Katoliccy mieszkańcy Lipin najpierw należeli do parafii w Bytomiu a po utworzeniu w 1852r Parafii św. Barbary w Chorzowie zostali przyłączeni do tamtejszej wspólnoty.Z czasem jednak niezbędna stała się budowa kościoła na terenie osady – coniedzielne podróże stały się zbyt uciążliwe.Dlatego też w 1869 wystąpiono z wnioskiem o budowę świątyni  a cztery lata później odbyło się poświęcenie nowego kościoła, którego patronem został św. Augustyn.
Rok później ustalono granice parafii lipińsko – chropaczowskiej.

W 1873 r. swą działalność w Lipinach rozpoczęła poczta. Do dziś mieści się ona w tym samym budynku.

W 1876 r.wystartowała budowa linii kolejowej łączącej Lipiny z Bytomiem.

Ten niezwykle szybki rozwój osady z jednego folwarku do sporego miasta zaowocował w
1879 r. wyłączeniem Lipin z gminy Chropaczów . Pierwszym wójtem nowej, samodzielnej gminy został piekarz Langer. Rozwój miejscowości przyniósł m.in. powołanie Ochotniczej Straży Pożarnej, założenie sieci wodociągowej i uruchomienie linii tramwajowej z Zabrza do Królewskiej Huty.

W 1898 r. na głównej ulicy rozbłysło 5 lamp elektrycznych . Mieszkańcy jednak dalej używali jedynie karbidówek.

Warunki mieszkaniowe Lipinian  nie były komfortowe. Dopiero rozbudowa w stronę południową ( dzisiejsze ulice Mickiewicza czy Moniuszki) przyniosła budynki dwuizbowe, z piwnicą i ubikacją na podwórku.

1901 to rok poświęcenia kościoła ewangelickiego. Wiernymi byli głównie przedstawiciele niemieckiej mniejszości. Kościół ten, zbudowany w trakcie roku stał się jednak ofiarą szkód górniczych i w latach ’20 XX wieku zaczął pękać. Mimo prób ratowania go, został rozebrany w 1936 r.

Konieczna stała się tez budowa ratusza, pełniącego funkcje magistrackie i policyjne. Gmach mieszczący dziś przychodnie lekarskie powstał najprawdopodobniej ok.1908 roku .
W 1914 na jego tyłach wybudowano pomieszczenia dla straży pożarnej i niemieckich organizacji młodzieżowych.


Ratusz w Lipinach

Historia Lipin to jednak nie tylko dynamiczny rozwój i jego pozytywne konsekwencje. Sytuacja robotników pracujących w tutejszych zakładach była bardzo ciężka. Nasilały się strajki. Lata 1892, 1911 i 1917 przyniosły najgłośniejsze protesty. Pracownicy „Silesii” żądali m.in. większych płac, skrócenia czasu pracy i poprawy warunków bytowych.
Był to również czas budzenia się świadomości narodowej. Powstał m.in. polska księgarnia, organizacje narodowościowe, chóry kultywujące polskie tradycje.
Kiedy więc wybuchło I Powstanie Śląskie, walki toczyły się także na terenie Lipin.

W 1920 r. powstał Klub Sportowy „Naprzód” Jego nazwa miała  odzwierciedlać chęć połączenia z ojczyzną.

Podczas drugiego powstania walki w Lipinach zaczęły się dzień po jego wybuchu i trwały 6 dni. W plebiscycie będącym pokłosiem II Powstania aż 56,4% mieszkańców opowiedziało się za przynależnością do Polski, podczas gdy ogólny wynik brzmiał 59,4% dla Niemiec.
Niezgoda na takie rozwiązanie doprowadziła do trzeciego powstania.
Warto przypomnieć przy okazji, że ulica Sądowa w Lipinach swą nazwę wywodzi  od sądu polowego mającego zapewnić porządek na terenie powstańczych działań.
Po III Powstaniu Śląskim Lipiny znalazły się w administracyjnych granicach Polski.
Przywitanie Wojska Polskiego odbyło się  niebywałą pompą na Placu Słowiańskim.
W hołdzie powstańcom na tym placu w 1924 wzniesiono pomnik, którego kopia odsłonięta  w 1981r stoi dziś  w tym samym miejscu.

Podczas dwudziestolecia międzywojennego w Lipinach powstały m.in. Cech Piekarzy, Chór Cecylia i gminna ochronka. Liczba mieszkańców jednak utrzymywała się na stałym poziomie.
Dalej aktywna była mniejszość niemiecka, mająca własne szkoły. Kiedy w Niemczech doszli do władzy socjaliści, zaostrzyła się tez sytuacja narodowościowa w Lipinach. Byli powstańcy wraz z młodzieżą patrolowali ulice, powstały 2 jednostki samoobrony.
1 września 1939 rozpoczęły się walki żołnierzy i powstańców z oddziałem Firekorps.
Jednak już w nocy z 2 na  3 września polskie wojsko oraz samoobrona wycofały się z Lipin.
Rozpoczął się czas niemieckiej okupacji.


Restauracja i ogród Lindner`s w Lipinach

Zlikwidowano gminę żydowską a wielu bohaterów powstań śląskich przypłaciło ten okres życiem. W Lipinach działało wiele jednostek konspiracyjnych.


28 stycznia 1945 do Lipin wkroczyły wojska radzieckie a w 1946 r. upaństwowiono zakłady pracy. 1950 r.  przyniósł ustawę sejmu o radach narodowych i na jej mocy  Lipiny włączono do miasta powiatowego Świętochłowice.

Kolejne lata to czas wielkich zmian. Zakłady Cynkowe  utraciły samodzielność i zostały włączone do Zakładu wełnowieckiego.  Kopalnię „Śląsk’ połączono z Kopalnią „Matylda”, by finalnie w 1976 zakończyć jej działalność. Wybudowano nowe osiedla w Piaśnikach  i Lipinach.W 1997r Piaśniki  zostają odłączone od Lipin i stają się kolejną dzielnicą Świętochłowic.

Z czasem, niestety, zauważalna stała się postępująca degradacja tej dzielnicy.
Dziś  Lipiny są tylko cieniem samodzielnej niegdyś i dynamicznie rozwijającej się gminy.
Może jednak jeszcze nie wszystko stracone?

(mwr)

Przy opracowywaniu tekstu korzystałam z książki „ Lipiny- - zarys dziejów osady, gminy, dzielnicy” autorstwa Grzegorza Grzegorka i Mariana Piegzy.

Zobacz również:

Zdjęcia pochodzą ze zbiorów Muzeum Miejskiego w Świętochłowicach